Wystawy w ramach Programu Głównego:
Przekierowanie. O zmianie w architekturze
NeoFarm

ZMIANA!

Jedną z cech niezmiennie ludzkich jest potrzeba podporządkowania świata swoim wymaganiom i zmienianie go. Rozwijają się technologie i powstają sztuczne inteligencje. Świat zmienia się na skutek naszych działań, ale podlega także transformacjom wbrew naszej woli. Rozwój przemysłu i gospodarki rujnuje środowisko, powoduje przemiany społeczne, przeformułowuje sposób i warunki życia. Do tego dochodzą klęski żywiołowe, których skutkom możemy jedynie próbować zapobiegać. W ciągu zaledwie kilku pokoleń znany od stuleci świat bardzo się zmienił i na tym nie poprzestanie. Transformacji podlega społeczeństwo, gospodarka i ekonomia, a my jesteśmy sprawcami i ofiarami tego procesu. Zmieniają się potrzeby i to, co najważniejsze – świadomość. To, co jest jednak stałe bez względu na wszystko, to potrzeba reagowania na zmiany na każdym poziomie: zarówno rozumu, czyli rozwiązywania problemów, jak i emocji, czyli ich oswajania.

W 5. edycji festiwalu Łódź Design właśnie zmianom poświęcamy dwie wystawy Programu Głównego: PRZEKIEROWANIE, przygotowaną przez Centrum Architektury z Warszawy oraz NEOFARM, której kuratorami są Boaz Cohen i Sayaka Yamamoto, izraelsko-japońska para działająca na co dzień w Eindhoven w Holandii. Wiele innych wydarzeń festiwalowych będzie do tego niezmiennego w swej ciągłości zjawiska nawiązywać.

Wystawa PRZEKIEROWANIE opowie nam o zmianach w architekturze. O tym, jak ta sztywna, monumentalna i przeznaczona po to, by trwać jak najdłużej, dziedzina projektowania wytrzymuje inicjatywy użytkowników? Na ile jest elastyczna i gotowa sprostać przeludnieniu, kryzysowi surowcowemu czy dewastacji środowiska? Na ile architektura jest podatna na eksperyment? Czy te zmiany powstają z inicjatywy architektów, czy też są zjawiskiem oddolnym, na które architekci zmuszeni są reagować? W jakimś sensie budynek, zespół urbanistyczny, być może bardziej niż jakiekolwiek inne dzieło raz oddane w ręce użytkownika, zaczyna żyć własnym życiem. Wystawa PRZEKIEROWANIE nie poda gotowych recept ani odpowiedzi, lecz wskaże kierunki gdzie należy ich szukać. Pokaże, jak patrzeć i jak czytać, by zrozumieć istotę nieuniknionych zmian, z którymi architektura musi i będzie musiała się mierzyć coraz bardziej.

Wystawa NEOFARM odnosi się do zmian w strukturze społecznej. Mimo industrializacji i migracji znacznej części społeczeństwa do miast, pozostała w nas tęsknota do wiejskiego życia, rzemieślniczo wytwarzanych przedmiotów, naturalnych materiałów itp. Jednak nawet wyjeżdżając na wieś z trudem możemy je znaleźć. Poziom i jakość życia na wsi i w mieście zasadniczo dzisiaj się nie różni, a przynajmniej są wszelkie warunki po temu, by tak było. Wieś jest zmechanizowana. Pola są uprawiane, a zwierzęta „hodowane” przez komputery, które oczywiście obsługują ludzie. Jednak komputery, internet czy dostęp do wiedzy i do technologii  – niewątpliwie wartościowe – pozbawiły ludzkość innych wartości, związanych z wiejskim życiem. Unifikacja i przemysłowa powtarzalność przedmiotów jest niechcianym ubocznym efektem rozwoju. To zmiana, niedawna i nieodwracalna. Jednak projektanci wypełniają tę lukę. Zamiast proponować sztucznie i nieszczerze „naturalne” przedmioty, bawią się tradycją, po trosze zaspokajając emocjonalne potrzeby, a po trosze przyjaźnie z nich pokpiwając. Zbliżają się do granicy kiczu, żartu, pastiszu, lecz w gruncie rzeczy ich propozycje są całkiem poważne. To propozycje nawiązania nowego kontaktu z naturą i prostym życiem. Na innych warunkach, przyjaznych dla obu stron.

Zmiana to proces ciągły. Jednak by go dostrzec trzeba się zatrzymać. By zrozumieć, trzeba się zatrzymać na dłużej. Propozycje Programu Głównego tegorocznego festiwalu Łódź Design zapraszają do refleksyjnego zwolnienia biegu i ponownego zadania pytania skąd przychodzimy, kim jesteśmy i dokąd zmierzamy.

Agnieszka Jacobson-Cielecka – Dyrektor Artystyczny Łódź Design Festival 2011